‘Het lijkt dat we zijn verleerd om nog met elkaar in contact te komen’

Hilversum Achter minimaal elke zevende voordeur in Hilversum woont iemand die nauwelijks mensen spreekt of hulp kan vragen bij een boodschap of doktersbezoek. Een trieste constatering, vindt ook wethouder Gerben van Voorden (Zorg en samenleving). Hij doet daarbij vooral een oproep aan de niet-eenzame inwoners.

Met de publiekscampagne ‘Soms zie je het, vaak niet’  vraagt Hilversum vanaf donderdag (tijdelijk de Landelijke Week tegen Eenzaamheid) aandacht voor eenzaamheid. Voor de twaalfde jaar op rij is het aantal Hilversummers dat zich ernstig eenzaam voelt toegenomen: van 1 op de 13 (8,3 procent) in 2012 naar 1 op de 7 (12,5 procent) afgelopen jaar.
Het grote probleem, aldus de wethouder, van eenzaamheid is dat het vaak niet zichtbaar is. “Het is heel moeilijk om het aan te pakken of te agenderen”, zegt hij. “Het is een hardnekkig vraagstuk. Je ziet dat de samenleving verandert, het wordt steeds individueler. Het lijkt soms dat we zijn verleerd om nog met elkaar in contact te komen. Een praatje maken met iemand bij een koffiezetapparaat of in de supermarkt kan iemands dag maken.”
Op termijn leidt eenzaamheid naast het verdriet tot gezondheidsrisco’s, verminderde werkprestaties en een grotere kans op een burn-out, verslaving en slapeloosheid, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Door eenzaamheid te herkennen en te bespreken, helpt het problemen te verminderen en een neerwaartse spiraal te voorkomen, aldus de wethouder. Hij doet daarom een oproep aan de ‘niet eenzamen’. “Sta er bij stil, geef wat van je hart en tijd aan mensen die het zo goed kunnen gebruiken. Eenzaamheid is van alle leeftijden – ook onder jongeren – en komt in elke buurt voor, geen buurt uitgezonderd.
Het gesprek met Van Voorden vindt plaats in het kantoor van de Hilversumse afdeling van de Luisterlijn. Naast hem zit José Borkes, trainer/begeleider van de tientallen vrijwilligers die 24/7 een luisterend oor bieden aan diegenen die daar behoefte aan hebben. “Hier gebeuren bijzondere dingen”, zegt de wethouder. “Als je bedenkt dat één op de zeven mensen zich ernstig eenzaam voelt, wil je toch dat één op de zeven in ieder geval de Luisterlijn kent.
Borkes vertelt dat de Luisterlijn in Hilversum zo’n vijftig vrijwilligers telt die minimaal vier uur in de week zich inzetten. Zij benadrukt daarbij dat deze vrijwilligers er zeker niet zijn om problemen op te lossen en zeker ook geen concurrenten zijn van de zorgprofessionals. Eerder een aanvulling. “Wij zijn heel laagdrempelig en hebben vaak gesprekken over eenzaamheid. Die staat naast psychische aandoeningen en relatieproblematiek zeker in de top drie.”
En dus is het tijd voor actie. De gemeente voert daarom tijdens de Landelijke Week tegen Eenzaamheid van 25 september tot en met 1 oktober campagne op straat, in supermarkten, de bibliotheek en online om het bewustzijn bij omstanders te vergroten. Er worden honderden ansichtkaarten uitgedeeld op plekken waar Hilversummers vaak komen, zoals de bibliotheek, de horeca, winkelcentrum Kerkelanden en de supermarkten van Jumbo in Hilversum en Loosdrecht.
De gemeente biedt partners in de stad de workshops van de Luisterlijn aan: ‘De kunst van het luisteren’. Deze training geeft Borkes, in aangepaste lichte vorm, ook aan professionals en vrijwilligers in Hilversum die in aanraking komen met eenzaamheid.
Dik tien jaar terug startte Borkes als vrijwilliger bij de Luisterlijn. Tegenwoordig geeft zij als trainer/begeleider de workshops. Het mooie aan het werk - vindt Borkes - is toch dat de mensen die contact opnemen vaak wat gelukkiger zijn als zij de telefoon ophangen (of de chat beëindigen) dan wanneer zij het gesprek beginnen. En ook Borkes doet een oproep aan ieder om met elkaar in gesprek te gaan en goed te luisteren. “Wij als Luisterlijn zijn eigenlijk wat de samenleving laat liggen. Iedereen kijkt alleen nog maar naar zijn mobiel.”
Als mensen meedoen in de samenleving gaat de zorgvraag omlaag, geeft Van Voorden aan. “Jonathan Sacks, de Britse opperrabbijn zei ooit dat eenzaamheid het ergste is dat je kunt overkomen. Het is erger dan ziek zijn. Dan heb je namelijk nog je omgeving. Het maakt ook niet uit hoe oud je bent, als je maar een luisterend oor hebt.”