‘Juist dat vrije en spontane zingen heeft mij gevormd’

De Hilversumse folkmuzikante Sophie Janna werkt aan een nieuw album. Wat begon met het ingetogen nummer Thistle in 2023, een ode aan de bloemen in de berm en de veerkracht van de natuur, groeide uit tot een grotere muzikale zoektocht.

door Astrid Maas

De kern van haar nieuwe werk is even persoonlijk als universeel: ook al gaat er veel mis in de wereld, er zijn altijd mensen die elkaar helpen. Niemand hoeft het alleen te doen. Die gedachte vormt de basis voor haar nieuwe plaat Come First Light, vijf jaar na haar eerste EP Wide World.
Waar Janna eerder veel alleen deed, kiest ze nu bewust voor samenwerking. Samen met drummer Mischa Porte, contrabassist Nathalie Schaap, multi-instrumentalist Janos Koolen en toetsenist Jarno van Es werkte ze aan het album, dat werd opgenomen op een bijzondere locatie. Om dit alles mogelijk te maken, is ze een crowdfunding gestart.
De liefde voor muziek begon al vroeg. “Mijn moeder zong samen met haar broers en zussen meerstemmig”, vertelt Janna. “Ze oefenden vaak aan de keukentafel en dat waren echt bijzondere momenten. Mijn broers en zussen en ik zaten daar dan bij en luisterden, maar al snel zongen we zelf ook mee. Muziek was altijd aanwezig bij ons thuis; we hebben het echt met de paplepel meegekregen.”
Ook haar oom, die dirigent is, speelde een belangrijke rol in haar muzikale ontwikkeling. “Hij maakte alles meerstemmig en leerde ons hoe we samen konden zingen. Via hem kwamen we in een kinderkoor terecht, waar we veel zongen en optraden. Daar ontdekte ik hoe bijzonder het is om samen muziek te maken.”
Als kind wist ze al dat zingen bij haar hoorde. “Mijn stem was de hoogste van ons allemaal, dus dan ben je een sopraan. Dat is vaak de partij die het meest opvalt en ook de meeste complimenten krijgt. Ik begon rond mijn vijfde met zingen en ben eigenlijk nooit meer gestopt.”
Zingen was voor haar vanzelfsprekend. “Ik deed het de hele dag, zonder erbij na te denken. Op de fiets, lopend, thuis, buiten, waar ik ook was. Ik zong alles wat ik kende, van liedjes die ik had geleerd tot wat ik op de radio hoorde. Muziek zat gewoon in mij.”
Opvallend genoeg heeft ze nooit echt zangles gehad. “Het ging bij mij heel natuurlijk. In het koor van mijn oom deden we wel zangoefeningen, maar dat was eigenlijk mijn enige ‘opleiding’. Daar leerde ik luisteren naar anderen, samen zingen en mijn stem gebruiken. Juist dat vrije en spontane zingen heeft mij gevormd wie ik nu ben als muzikant.”
Na de middelbare school koos Janna voor een studie taalwetenschappen in Amsterdam en later ook in Schotland. Zingen was toen nog een hobby. “Dat was ook hoe mijn moeder ermee omging: muziek deed je uit liefde, niet per se als beroep.” Maar in Schotland veranderde alles. “Daar ontdekte ik dat samen zingen echt in de cultuur zit. In pubs bijvoorbeeld: als iemand begon te zingen, werd het stil. Iedereen luisterde. Soms werd er meegezongen, maar er was altijd aandacht en respect.”
Dat maakte diepe indruk. “Ik dacht: dat wil ik ook proberen. Toen ik zelf begon te zingen in zo’n pub, werd het meteen stil. Mensen luisterden echt en kwamen me na afloop feliciteren. Toen besefte ik: mensen vinden dit mooi. Dat gaf me vertrouwen.”
Ook ontdekte ze daar de folktraditie. “Dat zijn liedjes die soms honderden of zelfs duizenden jaren oud zijn. Ze worden van generatie op generatie doorgegeven. Net als kinderliedjes bij ons, waarvan niemand meer weet wie ze ooit heeft geschreven. Dat idee vond ik prachtig.” Die traditie voelde als thuiskomen. “In Schotland viel alles op zijn plek: het zingen, de verhalen en het contact met het publiek. Daar ontdekte ik: dit is de muziek die ik wil maken.”
In 2014 ontmoette Janna Margot Merah en samen vormden ze het folkduo The Lasses. Met hun meerstemmige zang en gitaarspel reisden ze de wereld over; van Japan tot Amerika en Canada. In het begin speelden ze vooral traditionele liedjes. “Onze eigen nummers lieten we nog achterwege, dat vonden we spannend” vertelt Janna. “Tot een vriendin zei: niemand kent die traditionele liedjes hier, dus als je er een eigen liedje tussen zet, merkt niemand dat.”
Dat bleek een keerpunt. “Na afloop zeiden mensen vaak dat ze een bepaald nummer prachtig vonden en dat bleek dan ons eigen liedje te zijn. In Amerika zeiden ze zelfs dat ze onze nummers mooier vonden dan de traditionele songs.” Langzaam groeide het vertrouwen in haar eigen werk. “Toen dacht ik: misschien kan ik hier wel een album van maken.”
Dat eerste album werd Wide World, dat in 2021 verscheen. Het was een project waar ze jarenlang aan werkte, naast haar baan als onderzoeker en docent aan de universiteit en haar optredens. “Ik wilde het echt zelf doen, van begin tot eind. Ook de artwork heb ik zelf gemaakt. Ik woonde toen net in Hilversum en zag op een dag twee zwanen in een besneeuwd landschap. Dat beeld bleef hangen. Mijn vader zei: ‘Die zwanen moeten vliegen’. Dat heb ik uiteindelijk verwerkt in het ontwerp.” De reacties waren lovend. “Een muziektijdschrift waar ik vroeger een abonnement op had, schreef dat het misschien wel een van de mooiste folkplaten van dat moment was. Dat was echt bijzonder.”
Kort daarna was er echter de coronapandemie. Optredens vielen weg en inkomsten verdwenen. “Ik ben toen weer gaan werken als onderzoeker bij een stichting voor kinderen met taalproblemen. Dat werk kende ik al, dus ik kon gelukkig terug.” Toch bleef muziek trekken. “Toen alles in 2023 weer openging, heb ik opnieuw gekozen voor de muziek. Dat voelde als thuiskomen.”

Inmiddels is Janna moeder van een zoontje van zes jaar. Dat veranderde haar leven en haar muziek. “Vroeger kon ik dagenlang schrijven. Nu moet ik steeds stoppen, omdat mijn zoon uit school moet worden gehaald of naar sport gaat. Maar uiteindelijk is het toch gelukt om een nieuw album te maken.”
Dat album, Come First Light, bestaat uit tien liedjes en is sterk beïnvloed door haar rol als moeder. “Het nummer Thistle gaat over de vraag: zouden al die bloemen er nog zijn als mijn zoon zo oud is als ik nu ben? Mijn moeder leerde mij vroeger de namen van bloemen in de berm, maar nu zie ik dat het niet goed gaat met de natuur.” Een ander nummer, Come First Light, ontstond uit een moment met haar zoon. “Hij zei: ‘Mama, niet zo snel lopen, want dan val je misschien in een gat en daar zit een draak in’. Dat soort fantasie vond ik zo mooi dat ik er een slaapliedje van heb gemaakt.”
Voor haar nieuwe album koos Janna bewust voor samenwerking. “Als ik alles alleen doe, is het veel moeizamer. Met anderen werken is magisch, maar ook duurder.” Het album werd opgenomen in de Bethlehemkerk in Amsterdam. “We wilden echt samen spelen in een ruimte. Dat geeft een heel andere energie. Maar het betekent ook dat je de studio moet huren en muzikanten moet betalen.”
Ook de keuze om het album op vinyl uit te brengen brengt kosten met zich mee. “Daarom ben ik begonnen met crowdfunding. Mensen kunnen het album alvast bestellen en zo helpen om het mogelijk te maken.” De eerste reacties zijn positief. “Ongeveer vijftig mensen hebben al gereageerd. Ik heb ook steun gekregen van het Cultuurfonds met 1.000 euro en al een aantal huiskamerconcerten verkocht door het land.”

Janna treedt momenteel veel op in Nederland, gemiddeld drie keer per week. “Vaak in theaters en kerken, echte luisterplekken. In Hilversum heb ik bijvoorbeeld meerdere keren gespeeld bij Music Around The Fireplace. Dat past perfect bij mijn muziek.”
Ook thuis is muziek altijd aanwezig. “Mijn vriend is ook muzikaal, hij zingt en speelt gitaar en piano. En mijn zoontje? Die houdt vooral van dansen. Als ik muziek opzet, gaat hij helemaal los met breakdance in de woonkamer.”
Het nieuwe album verschijnt naar verwachting dit najaar of begin volgend jaar. Voor Janna is het meer dan een verzameling liedjes. Het is een weerspiegeling van haar leven, haar keuzes en haar ontwikkeling als artiest. “De boodschap van dit album is eigenlijk heel simpel” zegt ze. “Je hoeft het niet alleen te doen. Dat heb ik zelf ook geleerd. Door samen te werken, door hulp te vragen en door open te zijn.” En precies daarin schuilt de kracht van haar muziek: persoonlijk, eerlijk en verbindend.